در همین راستا، با محمدعلی هاشمی، رئیس برنامه‌ریزی، کنترل و روش‌های نت و مدیریت دارایی‌های فیزیکی و نماینده مدیرعامل در سیستم مدیریت دارایی شرکت پالایش نفت تهران، به گفت‌وگو نشسته‌ایم.شرح این گفت گو از نگاه گرامیتان می گذرد:

۱- با توجه به قدمت ادوات و تجهیزات پالایشگاه تهران، برنامه‌ریزی برای بهسازی، نوسازی و بازسازی تأسیسات بر چه مبنا و اولویت‌هایی انجام می‌شود و چه شاخص‌هایی در این فرآیند نقش تعیین‌کننده دارند؟

در شرايط حاضر مبناي بهسازي، نوسازي و بازسازي تجهيزات پالايشگاه، صدور دستور كار، TSR يا تعريف پروژه توسط واحدهاي مرتبط است. در اين خصوص كارشناسان و مسئولين ذيربط با آگاهي از شرايط عملياتي، مخاطرات ايمني، جنبه­هاي زيست­محيطي و فرصت­هاي ارتقاي كيفي يا كمي نسبت به تعريف برنامه­هاي بهبود اقدام مي­نمايند و مسئولين ارشد با بررسي موارد و در نظر گرفتن ساير عوامل محيطي در صورت صلاحديد اجراي طرح­هاي مورد نظر را جهت پيگيري و تخصيص منابع تصويب مي­نمايند.

در اين ارتباط رويكرد جديد شركت براي انتخاب و اولويت­بندي طرح­هاي بهسازي، نوسازي و بازسازي، در چارچوب سيستم مديريت دارايي تعريف شده و در حال پياده­سازي است. اين رويكرد بر پايه يكپارچگي اطلاعات محيط داخلي و بيروني و توجه به درجه اهميت دارايي­ها استوار شده است و در صورت پياده­سازي با در نظر گرفتن چرخه عمر فرايندها و تجهيزات كليدي، يك ساختار تصميم­سازي مبتني بر ريسك، هزينه و بازدهي در اختيار مديران و مسئولين شركت قرار مي­دهد. شاخص­هايي نظير MTBF، MTTR، دسترس پذيري، نرخ خرابي، هزينه نگهداشت، ريسك بهره­برداري، سودآوري، تعداد توقفات اضطراري و درصد دستور كارهاي اضطراري از جمله شاخص­هاي مهم و تاثيرگذار براي تصميم­گيري محسوب مي­شوند.

۲- مدیریت دارایی‌های فیزیکی چگونه به افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات، کاهش توقف‌های ناخواسته و تضمین تولید پایدار در پالایشگاه کمک می‌کند؟

بخش جدايي ناپذير تمامي سيستم­هاي مديريتي نوين، الزام به بهبود مستمر و تعهد به تخصيص منابع جهت اقدامات بهبود است. در عمل مديران ارشد شركت با تعريف و تدوين چشم انداز، خط مشي، استراتژي، اهداف، برنامه­هاي بهبود و تخصيص منابع ضمن پايش مدوام تغييرات و نتايج كسب شده، شركت­ها را در مسير مطلوب مورد نظر هدايت مي­كنند. در اين ارتباط چشم انداز و اهداف سيستم مديريت دارايي بر پايه بهبود بازدهي دارايي­ها و سودآوري پايدار شركت­ها همگام با ارتقاي قابليت اطمينان و دسترس پذيري تجهيزات و فرايندهاي بارز بنا مي­شود و مي­بايست به نتايج ملموسي در اين حوزه­ها دست يابد.

مطابق سيستم مديريت دارايي ISO55001(2024) ، كليه دارايي­ها و فرايندهاي بارز شناسايي شده و فرصت­هاي ارتقا يا كاهش ريسك عملياتي آن­ها با در نظر گرفتن بازده سرمايه­گذاري، هزينه، زمان، الزامات HSE و ساير پيامدهاي احتمالي ارزيابي مي­شوند تا فرصت­هاي واقعي بصورت اولويت­بندي شده در اختيار مديران و مسئولين ذيربط قرار گيرند. بهينه­سازي برنامه­هاي نگهداشت پيشگيرانه و پيشبينانه، نوسازي، بازسازي و جايگزيني از رويكردهاي معمول در اين سيستم مديريتي مي­باشند.

۳- اجرای تعمیرات اساسی و پروژه‌های بازسازی در پالایشگاهی که به‌صورت مستمر در حال تولید است، چه پیچیدگی‌هایی دارد و برای حفظ همزمان ایمنی، کیفیت و تداوم تولید چه تمهیداتی اندیشیده می‌شود؟

فرايند تعميرات اساسي يا اجراي پروژه­هاي بازسازي و نوسازي بزرگ در واحدهاي عملياتي با توجه به محدوديت­ زماني، تراكم بالاي نيروي انساني، تنوع و پيچيدگي زياد كارها و همزماني فعاليت دو يا بيشتر گروه كاري مجزا در يك ناحيه مشخص، در كنار ضرورت پايبندي به الزامات HSE مشتمل بر مخاطرات شغلي و آلايندهاي زيست محيطي نيازمند شناخت كامل كارها، زمانبندي، برنامه­ريزي و پايش مداوم اقدامات و موانع كاري است. به همين لحاظ از ماه­ها و گاهي سال­ها قبل از آغاز تعميرات اساسي يا انجام پروژه­ها، فهرست كارهاي مورد نظر اعم فعاليت­هاي پيشگيرانه، پيشبينانه، اقدامات اصلاحي، طرح هاي توسعه و پروژه­ها استخراج شده و با همكاري كارشناسان ذيربط از ادارات مختلف، برنامه زماني و منابع مورد نياز اعم از نيروي انساني با تخصص­هاي مورد نظر، تجهيزات، ابزارآلات و لوازم يدكي مشخص مي­شوند. در ادامه با در نظر گرفتن محدوديت­هاي زماني و منابع در دسترس با هدف كاهش مسير بحراني و بهينه­سازي منابع مورد نياز، اقدامات لازم براي ايجاد توازن و تعادل بين فعاليت­ها و جنبه­هاي مختلف كار صورت مي­گيرد.

نكته كليدي در فرايند تعميرات اساسي يا اجراي پروژه­ها، برنامه ريزي منسجم و يكپارچه و ايجاد هماهنگي بين تمام گروه­هاي كاري از ادارات و دواير مختلف به ويژه نگهداري و تعميرات، بهره برداري، HSE، خدمات فني و مهندسي، بازرگاني، منابع انساني، منابع مالي، حراست و روابط عمومي است. اين ادارات بصورت مستقيم يا غير مستقيم در اجراي كار، رعايت الزامات HSE، تامين منابع و تسهيلات مورد نياز، رعايت زمانبندي فعاليت­ها و حفظ امنيت محيطي نقش ايفا مي­نمايند و هر گونه بي نظمي يا كوتاهي احتمالي مي­تواند به بروز حادثه، كاهش كيفيت كار، افزايش زمان و اتلاف منابع منجر شود.

۴- یکی از مهم‌ترین ارکان موفقیت برنامه‌های تعمیراتی، مشارکت و هماهنگی میان واحدهای مختلف است. این هم‌افزایی در پالایشگاه تهران چگونه شکل می‌گیرد و چه نقشی در اجرای موفق پروژه‌های بهسازی دارد؟

در فرايند تعميرات اساسي يا اجراي پروژه­هاي بزرگ، در فاز شناخت كار، ماه­ها قبل از آغاز فعاليت اجرايي همگام با آگاهي از جزئيات منابع و تسهيلات مورد نياز و برنامه­ريزي براي اجراي فعاليت­هاي داراي پيش­نياز، فعاليت­هاي همزمان و فواصل زماني بين برخي اقدامات، ارتباطات و هماهنگي­هاي لازم شناسايي شده و با تشكيل تيم­هاي تخصصي و كارگروه­هاي مختلف بين اداره­اي، تنظيم چك ليست و برگزاري جلسه­هاي متعدد از ايجاد آمادگي­هاي لازم براي شروع كار، تداوم فعاليت­ها و خاتمه كار در زمان مقرر اطمينان ايجاد مي­شود. در اين موارد پايش اقدامات و جلسه­هاي هماهنگي بصورت روزانه و هفتگي تا پايان اجراي طرح يا فعاليت تعميراتي ادامه مي­يابند و مشكلات و موانع يا پيشنهادات تغيير در برنامه با مشاركت مديران و ادارات ذيربط پيگيري مي­شوند. در عمل بدون اين هماهنگي­ها، انجام تعميرات اساسي يك واحد عملياتي يا پروژه ميسر نخواهد بود.

۵ – در جریان جنگ رمضان ( جنگ ۴۰ روزه)، اگرچه پالایشگاه تهران هیچ آسیبی متحمل نشد، اما کارکنان با حضور مسئولانه و تلاش شبانه‌روزی، نقش مهمی در حفظ پایداری تولید ایفا کردند. این تجربه چه درس‌هایی برای ارتقای برنامه‌های نگهداشت، آمادگی عملیاتی و مدیریت دارایی‌های فیزیکی به همراه داشت؟

بدون ترديد مديريت دارايي­ها فقط براي شرايط عادي تعريف نمي­شود و شركت­هاي بزرگي نظير شركت پالايش نفت تهران مي­بايست براي موفقيت پايدار، ارتقاي جايگاه در كشور و جهان، افزايش انعطاف پذيري عملياتي و تاب­آوري در شرايط بحراني طرح و برنامه مدون داشته باشند. اين موضوع در جهان به شدت رقابتي و متغير عصر حاضر، حياتي محسوب مي­شود. اهميت موضوع با بررسي پيامدهاي جنگ رمضان آشكارتر مي شود. در اين جنگ اگر چه بطور مستقيم خسارتي به پالايشگاه وارد نشده است اما حوادث رخ داده در محيط پيرامون شركت نظير پيامدهاي حوادث مرتبط با خطوط لوله و مخازن در مجاورت پالايشگاه، مشكلات حضور و تداوم كار براي برخي از شركت­هاي پيمانكاري، تامين كنندگان كالا و خدمات، نوسانات نرخ ارز و نگراني از بروز حوادث مشابه در پالايشگاه مشكلاتي را به شركت تحميل نموده است.

در اين ارتباط بر اساس سيستم مديريت دارايي شناخت داراي­هاي حياتي و برنامه­ريزي براي نگهداشت آن­ها در شرايط مختلف عملياتي و وقوع حوادث غيرمنتظره ضروري است. سازمان­ها بايد با بررسي حوادث و سناريوهاي احتمالي در شركت، منطقه و جهان ضمن تخصيص منابع، اجراي آموزش­هاي مورد نياز، تدوين روش­ها و دستورالعمل­هاي لازم و ايجاد يك ساختار تصميم­سازي چابك و انعطاف­پذير خود را براي تاب آوري و پايداري در توليد، برتري در رقابت­هاي اقتصادي و ترسيم آينده­هاي بهتر آماده نمايند.

در دوره جنگ رمضان نقش بسياري از مديران، مسئولين و كاركنان شريف و زحمتكش شركت در سطوح و ادارات مختلف براي توليد پايدار، صيانت از دارايي­ها و تامين فراورده­هاي پالايشي مورد نياز مردم مثال زدني و قابل تحسين بوده است.

۶- در پایان اگر صحبت ناگفته ای باقی مانده است بفرمائید…

موفقيت تصادفي نيست. موفقيت پايدار در نتيجه حركت آگاهانه، هوشمندانه، بي­وقفه و سريع در راستاي چشم­اندازي شايسته و اهدافي روشن در مسيري كه به درستي طرح­ريزي شده است حاصل مي­شود. موفقيت نيازمند اتحاد، انسجام، همدلي و هماهنگي تمامي ذي­نفعان كليدي به ويژه كاركنان در جهت رفع موانع، پرورش انگيزه­هاي رشد و تلاش حداكثري است.

در عصر حاضر اينكه فرايندها و دارايي­هاي بارز شركت را بشناسيم و فرصت­ها و تهديدهاي ناشي از تغييرات فن­آوري، اقليم، اقتصاد، بازار، جمعيت، فرهنگ، سبك زندگي و تعاملات سياسي را درك كنيم يك ضرورت است. در عمل بسياري از ذي­نفعان به ويژه مشتريان و قانون­گذاران در منطقه، كشور و گاهي در سراسر دنيا نيازها، انتظارات و الزامات فزاينده­اي تعريف مي­كنند كه تنها در صورت تعامل موثر و مديريت آن­ها، اهداف و برنامه­هاي استراتژيك شركت­ها به موقع محقق مي­شوند.

به بياني ديگر عصر حاضر را مي­توان عصر پايداري در ميان ناپايداري­ها دانست. فرصت­ها و منابع مانند ستاره­هايي كه تنها براي مدتي مشخصي در آسمان شركت­ها روشن مي­شوند، آينده شركت­ها را روشن مي­كنند هميشه ستاره­هاي روشني وجود دارند اگرچه همان ستاره­هاي قبل نيستند و اين وظيفه ماست كه مترصد اين ستاره­ها باشيم. در واقع بايد با درك اولويت­ها در بستر زمان، بهترين برنامه­هاي بهبود را براي زمان مشخصي انتخاب كنيم و با تخصيص بهينه منابع و پايش موثر اقدامات از روشنايي هر ستاره در زمان خودش حداكثر بهره­برداري را داشته باشيم.